Kennisbank · Bewijsmiddelen en certificering

Welke certificaten vragen aanbestedende diensten het vaakst?

Bijgewerkt 6 augustus 2026 · 9 min lezen

Overzicht van de meest gevraagde certificaten bij aanbestedingen: ISO 9001, VCA, ISO 27001 en meer. Wat betekenen ze en wat als je ze niet hebt?

De certificaten die je in Nederlandse aanbestedingen het vaakst tegenkomt zijn ISO 9001 voor kwaliteitsmanagement, VCA voor veilig werken bij verhoogd risico, ISO 27001 voor informatiebeveiliging en ISO 14001 voor milieumanagement. Welk certificaat gevraagd wordt hangt af van de opdracht: bij bouw, infra en installatietechniek is dat vrijwel altijd VCA, bij ICT en opdrachten met persoonsgegevens ISO 27001, en bij dienstverlening in de breedte ISO 9001.

Heb je een gevraagd certificaat niet, dan is dat lang niet altijd het einde. De Aanbestedingswet 2012 verplicht aanbestedende diensten om gelijkwaardig bewijs te accepteren. Wat dat in de praktijk betekent en wanneer het juist niet opgaat, staat verderop.

De meest gevraagde certificaten in één overzicht

Deze certificaten hebben één ding gemeen: ze zeggen niets over de kwaliteit van je product of je prijs, maar over de manier waarop je je werk organiseert en borgt. Dat is precies waarom aanbestedende diensten ze vragen, want dat kunnen ze objectief toetsen.

ISO 9001: kwaliteitsmanagement

ISO 9001 is het meest gevraagde certificaat in aanbestedingen, over vrijwel alle sectoren heen. Het toont aan dat je een kwaliteitsmanagementsysteem hebt: vastgelegde processen, meetbare resultaten, klachtenafhandeling en aantoonbare verbetering.

Aanbestedende diensten stellen ISO 9001 meestal als geschiktheidseis onder technische bekwaamheid, niet als uitsluitingsgrond. Het ontbreken van het certificaat maakt je inschrijving dus niet automatisch ongeldig, mits je gelijkwaardig bewijs kunt leveren.

VCA: veilig werken bij verhoogd risico

VCA staat voor Veiligheid, Gezondheid en Milieu Checklist Aannemers en wordt gevraagd bij werk met verhoogd veiligheidsrisico: bouw, infra, installatietechniek en onderhoud. Er zijn drie varianten:

• VCA 1 ster: voor bedrijven die zelf werk uitvoeren zonder onderaannemers, gericht op de veiligheid op de werkvloer.
• VCA 2 sterren: voor bedrijven die met onderaannemers werken of een eigen veiligheidsbeleid moeten aantonen.
• VCA Petrochemie: aanvullende eisen voor werk in de petrochemische industrie.

In aanbestedingsstukken zie je deze niveaus meestal geschreven met sterretjes achter de afkorting.

Let op het verschil tussen het bedrijfscertificaat en de diploma's van je mensen. Het bedrijf is VCA-gecertificeerd, medewerkers hebben een persoonlijk VCA-diploma zoals Basisveiligheid VCA of VOL-VCA. Die persoonlijke diploma's zijn tien jaar geldig. Aanbestedende diensten vragen soms allebei: het bedrijfscertificaat als geschiktheidseis en de diploma's van het in te zetten personeel als uitvoeringseis in het contract.

Bij veel opdrachten is VCA een harde eis: zonder geldig certificaat kom je er niet in, omdat de opdrachtgever aansprakelijkheidsrisico's niet wil lopen.

ISO 27001: informatiebeveiliging

Bij ICT-opdrachten, opdrachten waarbij je persoonsgegevens verwerkt en opdrachten waarbij je toegang krijgt tot systemen van de aanbestedende dienst, wordt steeds vaker ISO 27001 gevraagd. Het certificaat toont aan dat je een managementsysteem voor informatiebeveiliging hebt en risico's rond gegevens structureel beheerst.

De actuele versie van de norm dateert uit 2022 en verving de versie uit 2013. Controleer dus of jouw certificaat tegen de actuele versie is afgegeven, want een certificaat tegen een ingetrokken versie kan worden afgewezen.

Dit certificaat duikt inmiddels ook op bij opdrachten die op het eerste gezicht niet ICT-gerelateerd zijn, bijvoorbeeld schoonmaak in gebouwen met toegangssystemen of postverwerking.

ISO 14001 en andere milieucertificaten

ISO 14001 bewijst dat je een milieumanagementsysteem hebt. Je komt het tegen bij opdrachten met een duurzaamheidscomponent, vooral in bouw, infra, afvalverwerking en groenonderhoud. Soms als geschiktheidseis, vaker als onderdeel van de gunningscriteria.

Naast ISO 14001 speelt in werken en infra de CO2-Prestatieladder een grote rol. Dat is een Nederlands instrument met vijf niveaus, waarbij een hoger niveau betekent dat je verder gaat in het meten en verlagen van je CO2-uitstoot. In aanbestedingen wordt het vaak vertaald naar een voordeel in de beoordeling: hoe hoger je niveau, hoe gunstiger je scoort. Het is dan geen eis maar een gunningscriterium, wat betekent dat je zonder certificaat gewoon mag inschrijven maar wel punten laat liggen. Hoe die puntentelling doorwerkt in je kansen lees je in de uitleg over waarom je met de laagste prijs toch kunt verliezen.

Branchespecifieke certificaten

Naast de grote normen zie je regelmatig certificaten die aan een sector vastzitten:

• BRL-certificaten (Beoordelingsrichtlijnen) in bouw en installatietechniek, bijvoorbeeld voor dakbedekking, bodemsanering of grondwerk.
• NEN 3140 voor het veilig werken aan en keuren van elektrische installaties.
• ISO 45001 voor arbeidsomstandigheden, de opvolger van OHSAS 18001.
• NEN 4400-1 en het SNA-keurmerk voor bedrijven die personeel uitlenen of aannemen van werk, gericht op het beperken van inleners- en ketenaansprakelijkheid.
• PSO-keurmerk (Prestatieladder Socialer Ondernemen) bij opdrachten waarin social return meeweegt.

Welke van deze certificaten in jouw sector standaard zijn, zie je het snelst door drie recente aanbestedingen in je vakgebied naast elkaar te leggen. In de uitleg over wat er in een aanbesteding voor groenonderhoud staat zie je bijvoorbeeld hoe die eisen in de praktijk terugkomen.

Eis of gunningscriterium: dat verschil bepaalt wat je moet doen

Of een certificaat als eis of als criterium wordt gevraagd, verandert alles aan wat je moet doen.

Deze twee worden in de praktijk vaak door elkaar gehaald, met als gevolg dat ondernemers denken dat ze kansloos zijn terwijl dat niet zo is, of andersom. Lees de aanbestedingsstukken dus precies op dit punt en vraag bij twijfel om verduidelijking via de nota van inlichtingen. Is het een harde eis, dan heb je te maken met een knock-outcriterium en is er geen ruimte om het later goed te maken met een sterk plan van aanpak.

Wat als je het certificaat niet hebt

De Aanbestedingswet 2012 verplicht aanbestedende diensten om gelijkwaardig bewijs te accepteren als je een gevraagd certificaat niet hebt. Dat geldt zowel voor kwaliteitsnormen als voor milieubeheersystemen. In de aanbestedingsstukken staat dit vaak letterlijk als "of gelijkwaardig".

Gelijkwaardig bewijs is geen vrijbrief. Je moet aantonen dat je dezelfde maatregelen daadwerkelijk toepast, niet dat je van plan bent dat te gaan doen. Wat werkt:

• een beschrijving van je processen, verantwoordelijkheden en registraties, per element van de norm;
• rapportages van interne audits en directiebeoordelingen;
• je klachtenregistratie en de opvolging daarvan;
• verklaringen van opdrachtgevers over hoe je die processen in de praktijk toepast;
• bij veiligheid: je RI&E, toolboxverslagen en incidentregistratie.

Twee situaties waarin gelijkwaardigheid niet helpt:

• De eis komt niet uit de aanbesteding maar uit regelgeving of uit de opdracht zelf, bijvoorbeeld een erkenning die je wettelijk nodig hebt om het werk te mogen uitvoeren.
• Je zit nog in een certificeringstraject. Een lopend traject is bij een harde eis vrijwel nooit voldoende: je moet het certificaat hebben op het moment dat de aanbesteding voorschrijft, en niet kort daarna.

Hoe lang duurt certificeren en hoe lang is een certificaat geldig

Een ISO-certificaat wordt afgegeven voor drie jaar. In die periode komt de certificerende instelling elk jaar langs voor een controleaudit, en aan het eind van de drie jaar volgt een hercertificering. Blijf je in gebreke bij een controleaudit, dan kan het certificaat worden geschorst of ingetrokken, en dan ben je het dus midden in de looptijd kwijt.

De doorlooptijd van een eerste certificering verschilt sterk per bedrijf en per norm, en hangt vooral af van hoeveel je al hebt vastgelegd. Ga er niet van uit dat je het binnen de looptijd van één aanbesteding regelt. Begin een certificeringstraject daarom op basis van je jaarplanning, niet op basis van één aanbesteding die je toevallig voorbij ziet komen.

Veelgestelde vragen over certificaten bij aanbestedingen

Moet het certificaat op naam van mijn eigen bv staan?

Ja, in beginsel wel. Een certificaat van een moeder- of zusterbedrijf dekt jouw inschrijving niet automatisch. Wil je steunen op een ander onderdeel van je groep, dan loopt dat via een beroep op een derde en meestal een concernverklaring.

Mag ik het certificaat van mijn onderaannemer gebruiken?

Alleen als je een beroep doet op zijn bekwaamheid en dat correct in het UEA vermeldt. De onderaannemer moet dan ook echt worden ingezet bij het deel van het werk waarvoor het certificaat nodig is.

Wat lever ik precies aan als bewijs?

Een kopie van het geldige certificaat, met de scope, de geldigheidsdatum en de naam van de certificerende instelling erop. Let op de scope: een certificaat dat alleen je hoofdkantoor of één vestiging dekt, dekt niet automatisch het werk waarop je inschrijft.

Wanneer moet ik het certificaat aanleveren?

Als het een geschiktheidseis is, verklaar je bij inschrijving in het UEA dat je eraan voldoet en lever je het certificaat bij de bewijsmiddelencontrole na de voorlopige gunning. Bij onderhandse procedures wordt het vaker meteen gevraagd. Hoe die verklaring werkt, staat in de uitleg over het UEA invullen zonder fouten.

Kost certificeren zich terug?

Dat hangt af van hoe vaak je het certificaat tegenkomt in aanbestedingen waar je serieus kans maakt. Reken uit hoeveel opdrachten je per jaar laat liggen omdat het certificaat ontbreekt, en zet dat af tegen de kosten van certificering plus de jaarlijkse audits. Voor ISO 9001 en VCA is die rekensom in de meeste uitvoerende sectoren snel gemaakt, voor nichenormen zelden.

Wat je nu doet

Zet op een rij welke certificaten jouw bedrijf heeft, met de geldigheidsdatum en de scope erbij, en leg daarnaast welke certificaten terugkomen in de aanbestedingen waar je op mikt. Ontbreekt er structureel één, dan is dat een investeringsbeslissing en geen inschrijfbeslissing. Bij een concrete aanbesteding: check eerst of het certificaat als eis of als gunningscriterium is opgenomen, en verzamel bij een eis op tijd je gelijkwaardige bewijsmateriaal als je het certificaat zelf niet hebt.

← Alle artikelen