Kennisbank · Gunningscriteria

Relatieve beoordeling van prijs bij aanbestedingen

Bijgewerkt 6 augustus 2026 · 7 min lezen

Bij relatieve beoordeling hangt je score af van de prijzen van concurrenten. Met rekenvoorbeelden: hoe de formules werken en wat het risico is.

Bij een relatieve beoordeling wordt je score niet bepaald door een vaste norm, maar door hoe jouw inschrijving zich verhoudt tot die van de anderen. Je prijsscore hangt dan af van de laagste prijs die is ingediend, of van het gemiddelde van alle inschrijvingen. Het gevolg: je kunt vooraf niet uitrekenen wat je gaat scoren, want de uitkomst hangt af van informatie die je op dat moment niet hebt. Twee inschrijvers met exact dezelfde prijs kunnen in twee aanbestedingen een compleet andere score halen, alleen omdat de concurrentie anders inschreef.

Relatief tegenover absoluut

Bij een absolute beoordeling staat in het beoordelingskader bijvoorbeeld dat een levertijd van vijf dagen of minder de volle score oplevert. Dan weet je vooraf waar je aan toe bent, en kun je afwegen of die vijf dagen je de moeite waard zijn.

Bij een relatieve beoordeling bestaat die zekerheid niet. Je kunt een prijs indienen die je zelf scherp vindt en toch laag scoren omdat een concurrent onverwacht ver onder de markt ging. Andersom kun je met een prijs die je aan de hoge kant vond alsnog goed scoren, omdat de rest nog hoger zat.

Veelgebruikte relatieve prijsformules

• Verhouding tot de laagste prijs. Je score is de laagste prijs gedeeld door jouw prijs, maal het maximale aantal punten.
• Aftrek van het procentuele verschil. Je krijgt het maximum, min het percentage dat je boven de laagste prijs zit. Zit je er 25 procent boven, dan raak je een kwart van de prijspunten kwijt.
• Verhouding tot de gemiddelde prijs. Er wordt gerekend met het gemiddelde van alle inschrijvingen, waarbij afwijken naar boven punten kost.
• Drempel boven de laagste prijs. Inschrijvingen die meer dan een vastgelegd percentage boven de laagste prijs zitten, krijgen nul punten op prijs.

Deze formules ogen op papier vergelijkbaar, maar pakken heel anders uit.

Rekenvoorbeeld: dezelfde prijs, andere formule

Dit voorbeeld is bedacht om het effect te laten zien. De formule en de aantallen punten in jouw aanbesteding staan in de stukken.

Stel: prijs telt voor maximaal 40 punten en de laagste inschrijving is 100.000 euro. Formule A is de laagste prijs gedeeld door jouw prijs, maal 40. Formule B is 40 punten min het procentuele verschil met de laagste prijs, toegepast op die 40 punten.

Bij een klein verschil met de laagste prijs liggen de twee formules dicht bij elkaar. Bij grotere verschillen loopt het hard uiteen: op 160.000 euro scheelt het al 9 punten, en formule B zet je op nul zodra je het dubbele van de laagste prijs vraagt. Formule A daalt daarentegen nooit tot nul.

Wie zonder rekenen aanneemt dat "een beetje duurder" ook "een beetje minder punten" betekent, kan er dus flink naast zitten. In een puntenmodel van 100 punten is een verlies van 9 punten op prijs zelden nog goed te maken met kwaliteit.

Rekenvoorbeeld: dezelfde prijs, andere concurrentie

Hier zit het echte risico. Neem formule A, jouw prijs staat vast op 120.000 euro, en je verandert niets aan je aanbieding.

Je eigen inschrijving is in alle drie de gevallen identiek, en toch scheelt je score ruim 8 punten. Dat is precies wat relatieve beoordeling betekent: een deel van je score wordt bepaald door mensen die je niet kent en met wie je niet mag overleggen.

Waarom dit je prijsstrategie ondermijnt

Je optimale prijs is niet te berekenen. Bij een absolute beoordeling kun je uitrekenen wat de laagste prijs is waarbij je nog voldoende marge houdt en genoeg punten pakt. Bij een relatieve beoordeling is de tweede helft van die vraag onbeantwoordbaar.

Scherp inschrijven wordt een gok. Extreem laag inschrijven maximaliseert je prijsscore alleen als niemand anders lager gaat. Gaat er wel iemand lager, dan heb je marge weggegeven zonder er punten voor terug te krijgen.

Kleine verschillen kunnen groot uitpakken. Bij formules met een drempel is het verschil tussen net binnen en net buiten die drempel het verschil tussen punten en geen punten. Dat afbreukrisico zie je alleen als je de formule doorrekent.

Kwaliteit compenseren wordt lastiger te plannen. Weet je niet hoe scherp de prijsconcurrentie wordt, dan weet je ook niet hoeveel je met je plan van aanpak moet goedmaken. Hoe je die afweging maakt, staat uitgewerkt in het artikel over waarom je met de laagste prijs toch verliest.

Ook kwaliteit kan relatief worden beoordeeld

Relatieve beoordeling komt niet alleen bij prijs voor. Ook kwaliteit wordt soms vergelijkend beoordeeld: de beste inschrijving krijgt de volle score en de rest wordt daarlangs gelegd. Een bekend bezwaar daartegen is dat de rangorde tussen twee inschrijvers dan kan veranderen door een derde inschrijving die er verder niets mee te maken heeft, of die zelfs wordt ingetrokken. Kom je zo'n systematiek tegen, lees dan extra goed hoe de aanbestedende dienst omgaat met intrekkingen en met inschrijvingen die ongeldig blijken.

Wat je kunt doen om het risico te beperken

Relatieve beoordeling kun je niet wegnemen, die staat in het beoordelingskader. Wel kun je er slimmer mee omgaan.

• Reken de prijsformule door. Zoek hem op in de leidraad of het beschrijvend document, onder gunningscriteria of beoordelingsmethodiek, en vul in wat er met je score gebeurt als een concurrent 5, 10 of 20 procent lager inschrijft.
• Zoek naar drempels en bodems. Levert een bepaald percentage boven de laagste prijs nul punten op? Dan is dat een harde grens, geen glijdende schaal.
• Bepaal vooraf je ondergrens en houd je daaraan. Een hoge score op prijs is waardeloos als de opdracht je geld kost.
• Gebruik wat je wel weet. Bij een opdracht die eerder is aanbesteed, kun je uit eerdere publicaties op TenderNed soms afleiden welk prijsniveau in die markt gebruikelijk is.
• Investeer in het deel dat je wel in de hand hebt. Je kwaliteitsscore hangt niet af van je concurrenten. Dat is het enige deel van je totaalscore dat je volledig zelf bepaalt.
• Stel je vraag op tijd. Is de formule onduidelijk, of weet je niet hoe extreme uitschieters worden behandeld, stel dan een vraag via de nota van inlichtingen. Na sluiting van de vragentermijn kun je dit niet meer rechtzetten.

Let op de behandeling van extreem lage inschrijvingen

Lijkt een inschrijving abnormaal laag, dan kan de aanbestedende dienst de inschrijver om uitleg vragen over de opbouw van de prijs. Wordt die prijs niet aannemelijk gemaakt, dan kan de inschrijving terzijde worden gelegd. De Aanbestedingswet 2012 regelt dit in artikel 2.116. Extreem laag inschrijven om een relatieve prijsscore te maximaliseren is dus geen risicoloze strategie, en het betekent ook dat de laagste prijs in de rekensom niet altijd de laagste ingediende prijs blijft.

Veelgestelde vragen

Mag een aanbestedende dienst prijzen relatief beoordelen?

Ja. De wet schrijft geen rekenmethode voor. Wel moet de methode vooraf bekend zijn, voor iedereen gelijk worden toegepast en controleerbaar zijn. Dat volgt uit het gelijkheids- en transparantiebeginsel uit de Aanbestedingswet 2012.

Kan ik achteraf zien wat de laagste prijs was?

In de gunningsbeslissing hoor je de relevante redenen te krijgen, waaronder de kenmerken en voordelen van de winnende inschrijving. Vaak zijn de scores daarbij te herleiden. Krijg je te weinig informatie, dan kun je binnen de opschortende termijn gericht om een betere motivering vragen.

Is een relatieve formule aan te vechten?

Alleen op tijd. Vind je de systematiek onduidelijk of onredelijk, dan is de vragenronde het moment om dat aan te kaarten. Wie inschrijft zonder bezwaar te maken en pas na de uitslag klaagt over de formule, staat er in de regel zwak voor.

Wat je nu moet doen

Zoek in het beschrijvend document of de aanbestedingsleidraad de rekenformule voor prijs op en schrijf hem letterlijk over. Reken daarna drie scenario's door: een concurrent die 5 procent lager zit, een die 15 procent lager zit, en jouw eigen prijs vijf procent lager. Dan zie je binnen een kwartier of prijs in deze aanbesteding het slagveld is, of dat je energie beter naar je kwaliteitsteksten kan.

← Alle artikelen