Kennisbank

Gedragsverklaring Aanbesteden (GVA): Alles wat je moet weten

10 september 2026

Wat is een GVA, hoe vraag je hem aan en wat als Justis weigert? Alles over de Gedragsverklaring Aanbesteden voor bedrijven.

Stel je voor: je wilt als bedrijf meedingen naar een overheidsopdracht, maar je stuit op een term die je nog nooit eerder hebt gehoord. De gedragsverklaring. Wat is het precies, waarom heb je het nodig en hoe vraag je het aan? Voor veel ondernemers en starters in de wereld van aanbestedingen roept dit document de nodige vragen op.

Een gedragsverklaring aanbesteden, ook wel bekend als de GVA, is een officieel document dat aantoont dat jouw organisatie integer handelt en vrij is van bepaalde veroordelingen. Het is een verplicht onderdeel bij veel overheidsopdrachten en kan het verschil maken tussen wel of niet mogen deelnemen aan een aanbesteding.

In deze tutorial nemen we je stap voor stap mee door alles wat je moet weten over de gedragsverklaring. Je leert wat het precies inhoudt, wanneer je het nodig hebt, hoe je het aanvraagt en waar je op moet letten. Na het lezen van dit artikel ben je volledig voorbereid om dit proces zelfstandig te doorlopen.

Wat is een gedragsverklaring aanbesteden?

De Gedragsverklaring Aanbesteden (GVA) is een officieel overheidsdocument dat wordt afgegeven door Justis, onderdeel van het Ministerie van Justitie en Veiligheid. De verklaring bevestigt dat een onderneming niet valt onder de verplichte of facultatieve uitsluitingsgronden uit de Aanbestedingswet 2012. Concreet betekent dit dat de onderneming niet is veroordeeld of beboet voor ernstige overtredingen, zoals fraude, witwassen, terrorismefinanciering of mededingingsrechtelijke inbreuken door de Autoriteit Consument en Markt (ACM) of de Europese Commissie.

De GVA wordt in de praktijk wel vergeleken met de bekende VOG (Verklaring Omtrent het Gedrag), maar er is een wezenlijk verschil. Waar de VOG bedoeld is voor individuen in uiteenlopende situaties, is de GVA specifiek ontwikkeld voor de aanbestedingscontext en richt zich op de zakelijke integriteit van ondernemingen. De wettelijke basis ligt in de Aanbestedingswet 2012, die de Europese aanbestedingsrichtlijnen implementeert in het Nederlandse recht. Meer achtergrond over de regelgeving is te vinden via PIANOo, het Expertisecentrum Aanbesteden.

Een belangrijk praktisch punt is dat de GVA een officieel bewijsdocument is, geen zelfverklaring op erewoord. Aanbestedende diensten accepteren uitsluitend het originele document van Justis. Ontbreekt een geldige GVA in uw inschrijving, dan wordt uw offerte terzijde gelegd zonder inhoudelijke beoordeling. De verklaring is bovendien uitsluitend verkrijgbaar bij Justis; er bestaat geen alternatieve Nederlandse instantie die een gelijkwaardig document kan afgeven voor binnenlandse bedrijven.

Waarom is de GVA verplicht bij aanbestedingen?

De verplichte status van de gedragsverklaring aanbesteden vloeit voort uit de Aanbestedingswet 2012, die is gebaseerd op Europese aanbestedingsrichtlijnen. Aanbestedende diensten beheren publieke middelen en zijn wettelijk verplicht te controleren of inschrijvers vrij zijn van uitsluitingsgronden zoals fraude, belastingontduiking, witwassen of ernstige beroepsfouten. De GVA is het officieel aangewezen bewijsmiddel waarmee een ondernemer aantoont dat deze toets met succes kan worden doorstaan.

De consequentie van een ontbrekende GVA is direct en onomkeerbaar. Een inschrijving zonder geldige gedragsverklaring wordt terzijde gelegd zonder inhoudelijke beoordeling. De kwaliteit van het voorstel, de scherpte van de prijs of de ervaring van het bedrijf spelen op dat moment geen enkele rol meer. Automatische uitsluiting is het gevolg, ongeacht hoe sterk de aanbieding verder ook is.

Naast de juridische verplichting dient de GVA-eis een breder beleidsdoel: eerlijke mededinging. De overheid wil voorkomen dat bedrijven die de wet hebben overtreden een concurrentievoordeel behalen bij het verdelen van belastinggeld. Integriteit op de markt wordt zo actief beschermd.

De eis geldt zowel bij Europese als bij nationale aanbestedingen boven de geldende drempelwaarden. Dat dit geen theorie is, blijkt uit de praktijk: een aanbesteding voor Sanitaire Voorzieningen gepubliceerd op TenderNed in mei 2025 bevat de GVA expliciet als verplichting, wat actieve handhaving bevestigt.

TenderMaatje controleert bij het doornemen van aanbestedingsdocumenten standaard of een GVA wordt vereist, zodat je nooit voor verrassingen komt te staan en jouw inschrijving aan alle voorwaarden voldoet.

Hoe vraag je een GVA aan? Stap voor stap

Je kunt de GVA op twee manieren aanvragen: digitaal via MijnJustis of schriftelijk per post. De digitale route verdient de voorkeur, omdat je daarmee postvertraging voorkomt en het aanvraagproces sneller verloopt.

Stap 1: Digitaal aanvragen via MijnJustis

Log in op mijn.justis.nl met eHerkenning niveau 2+ (EH2+) of hoger. Zorg dat je beschikt over de machtiging "GVA: aanvraag gedragsverklaring aanbesteden" en een werkende iDEAL-betaalmethode. Het aanvraagproces bestaat uit maximaal zeven stappen en is volledig digitaal afgerond. Dit is voor de meeste bedrijven de meest gebruikte en snelste route.

Stap 2: Alternatief per post

Download het aanvraagformulier via justis.nl, vul het volledig in en voeg alle vereiste bijlagen toe. Stuur het geheel op naar: Justis, t.a.v. Afdeling COVOG, Postbus 16115, 2500 BC Den Haag. Let op: Justis neemt een aanvraag alleen in behandeling als het formulier compleet is, de betaling is voldaan en alle documenten zijn bijgevoegd. Houd er rekening mee dat postverzending extra dagen toevoegt aan de al bestaande doorlooptijd.

Kosten en geldigheid

De aanvraagkosten bedragen €75 per aanvraag, ongeacht of je digitaal of per post indient. Na goedkeuring is de GVA twee jaar geldig vanaf de afgiftedatum. Noteer deze datum direct in je tenderplanning, zodat je tijdig een nieuwe aanvraag kunt indienen en nooit met een verlopen verklaring te maken krijgt.

Welke gegevens heb je nodig?

Voor rechtspersonen heb je het KvK-nummer, een recent uittreksel uit het handelsregister en de gegevens van bevoegde bestuurders nodig. Voor natuurlijke personen (zoals ZZP'ers) zijn BSN en persoonsgegevens vereist. De aanvraag moet worden ondertekend door een bevoegd vertegenwoordiger, zoals een bestuurder of gevolmachtigde.

Na ontvangst: beheer van je GVA

Bewaar de GVA zowel digitaal als fysiek. Aanbestedende diensten vragen regelmatig om een gewaarmerkte kopie; zorg dus dat je het origineel altijd bij de hand hebt. Wie structureel inschrijft op aanbestedingen, doet er verstandig aan continu een geldige GVA beschikbaar te hebben, zodat een kansrijke inschrijving nooit strandt op een administratieve omissie.

Hoe lang duurt de aanvraag en wanneer moet je beginnen?

Het juiste moment om te beginnen met je GVA-aanvraag is eerder dan de meeste ondernemers denken. Justis hanteert vaste standaard doorlooptijden: voor natuurlijke personen beslist Justis binnen 4 weken, terwijl voor rechtspersonen een doorlooptijd van 8 weken geldt. Dit zijn de termijnen in de meest eenvoudige situatie, namelijk wanneer Justis geen relevante gegevens aantreft in zijn systemen.

Wat als Justis relevante gegevens vindt?

Zodra Justis bij het screenen van jouw dossier relevante informatie tegenkomt, zoals eerdere veroordelingen, bestuurswisselingen met een bijzondere achtergrond of mededingingsrechtelijke sancties, start er een uitgebreider onderzoek. De doorlooptijd loopt dan aanzienlijk op en kan de standaard termijn ruim overtreffen. Er bestaat bovendien geen spoedprocedure bij Justis, wat betekent dat je deze extra tijd nergens kunt inlopen. Plan daarom altijd een ruime buffer in bij jouw aanvraag.

Praktische tijdstrategie voor rechtspersonen

Als rechtspersoon doe je er verstandig aan om jouw GVA-aanvraag minimaal 10 tot 12 weken vóór de inschrijfdeadline in te dienen. Dit geeft ruimte voor de standaard 8 weken én een buffer van 2 tot 4 weken als het onderzoek meer tijd vraagt. Wacht dus niet tot de aankondiging van een aanbesteding om te beginnen; dien de aanvraag in zodra je een tender serieus overweegt.

Geldigheid bewaken per aanbesteding

Vergeet ook niet om bij elke nieuwe aanbesteding te controleren of jouw bestaande GVA nog geldig is op de verwachte gunningsdatum. De GVA is 2 jaar geldig, maar als jouw verklaring al meer dan 18 maanden oud is, loop je het risico dat deze verloopt vóórdat gunning plaatsvindt. Vraag in dat geval tijdig een nieuwe aan.

TenderMaatje controleert als onderdeel van de geschiktheidscheck automatisch of jouw GVA nog geldig is op de verwachte gunningsdatum, zodat je nooit voor een vervelende verrassing komt te staan en altijd op tijd actie kunt ondernemen.

Wat als je GVA verloopt tijdens een aanbestedingsprocedure?

Bij langlopende aanbestedingsprocedures, zoals concurrentiegerichte dialogen, dynamische aankoopsystemen of raamovereenkomsten, bestaat een concreet risico dat de 2-jaar geldigheidstermijn van je GVA verstrijkt tussen het moment van inschrijving en de definitieve gunning. Dit is geen theoretisch probleem; in sectoren zoals bouw, infrastructuur en het sociaal domein lopen procedures regelmatig over meerdere jaren. Een verlopen GVA op het verkeerde moment kan betekenen dat je alsnog wordt uitgesloten, ongeacht de kwaliteit van je offerte.

Lees de aanbestedingsdocumenten daarom altijd zorgvuldig door, met name de selectie- en geschiktheidseisen. Sommige aanbestedende diensten eisen expliciet dat de GVA geldig is op het moment van gunning, niet alleen op het moment van inschrijving. Dit verschil is cruciaal en wordt per procedure anders ingevuld.

Vraag tijdig een nieuwe GVA aan. Omdat er geen spoedprocedure bestaat bij Justis, is vooruitdenken de enige oplossing. Rechtspersonen moeten rekening houden met een doorlooptijd van maximaal 8 weken. Plan je hernieuwde aanvraag dan ook minimaal 2 tot 3 maanden voor de vervaldatum in. Een nieuwe GVA aanvragen terwijl de oude nog geldig is, is gewoon toegestaan en verstandig.

Communiceer proactief met de aanbestedende dienst als je GVA dreigt te verlopen tijdens een lopende procedure. Informeer de aanbesteder direct en lever de vernieuwde verklaring aan zodra deze beschikbaar is. Stilzwijgen kan worden uitgelegd als niet-naleving en vergroot het risico op uitsluiting aanzienlijk.

Schrijf je regelmatig in op aanbestedingen, houd dan een eenvoudig overzicht bij van de afgiftedata van al je GVA's. Zo voorkom je dat een verlopen document je onverwachts buiten een procedure plaatst. Meer algemene informatie over de GVA vind je via PIANOo, het kennisplatform voor aanbestedingen.

GVA bij consortia en onderaannemers: wie heeft er één nodig?

De basisregel is helder: elke partij die als zelfstandige deelnemer aan de aanbesteding wordt beschouwd, dient een eigen GVA te overleggen. Dit betekent dat bij een combinatie of consortium elk lid afzonderlijk een geldige gedragsverklaring aanbesteden moet aanleveren. De aanbestedende dienst wil immers van iedere deelnemende entiteit zelfstandig kunnen vaststellen dat de verplichte uitsluitingsgronden niet van toepassing zijn.

Onderaannemers vormen een apart aandachtspunt. Of zij een GVA moeten aanleveren, hangt direct af van de formulering in de aanbestedingsdocumenten. Leent een onderaannemer draagkracht, bijvoorbeeld voor financiële geschiktheid of technische bekwaamheid, dan eisen aanbesteders doorgaans ook een GVA van die partij. De aanbestedende dienst wil voorkomen dat publieke middelen terechtkomen bij partijen waarvan de integriteit niet is vastgesteld, ook als die zich achter een hoofdaannemer bevinden. Sommige aanbesteders gaan verder en vragen een GVA van álle onderaannemers, ongeacht of draagkracht wordt geleend. Anderen beperken de eis uitsluitend tot onderaannemers wier draagkracht wordt ingezet. Er bestaat geen universele standaardregel; nauwkeurige lezing van de aanbestedingsstukken per opdracht is dan ook onmisbaar.

De praktische consequentie voor de planning is aanzienlijk. Bij een consortium van drie partijen heb je drie afzonderlijke GVA's nodig. Elke partij moet tijdig haar eigen aanvraag indienen bij Justis, waarbij de doorlooptijd van maximaal 8 weken voor iedere aanvraag afzonderlijk geldt. Stel de aanvraag van één consortiumlid uit, en de gehele inschrijving loopt gevaar.

TenderMaatje helpt je bij het opstellen van een compleet documentenoverzicht per partij binnen een consortiumstructuur, zodat geen enkel vereist stuk over het hoofd wordt gezien en alle aanvragen tijdig worden ingediend.

GVA en de UEA: hoe hangen ze samen?

Het Uniform Europees Aanbestedingsdocument (UEA) en de GVA vullen elkaar aan binnen dezelfde aanbestedingsprocedure, maar vervullen elk een eigen rol. Het UEA is een gestandaardiseerde zelfverklaring die je bij inschrijving indient. Daarin verklaar je dat de verplichte uitsluitingsgronden niet op jou van toepassing zijn. Op dat moment hoef je nog niets te bewijzen. De GVA is het officiële bewijsdocument dat jouw verklaring in het UEA achteraf onderbouwt.

De fasering: eerst verklaren, dan bewijzen

In de meeste Europese aanbestedingsprocedures verloopt het proces in twee fasen. Bij inschrijving dien je het UEA in als voorlopige verklaring. Pas nadat de aanbestedende dienst een voorlopige winnaar heeft aangewezen, wordt de winnende partij (en soms de nummer twee) gevraagd om de feitelijke bewijsstukken aan te leveren. De GVA is precies dat bewijsstuk voor de uitsluitingsgronden. Sommige aanbestedende diensten, met name bij nationale of meervoudig onderhandse procedures, vragen de GVA al bij inschrijving. Controleer de aanbestedingsstukken daarom altijd zorgvuldig op dit punt.

Het risico van inconsistentie

Een veelgemaakte fout is het invullen van het UEA zonder na te gaan wat Justis bij een eventuele GVA-controle zal vaststellen. De verklaringen in je UEA moeten namelijk precies overeenkomen met de inhoud van je GVA. Wanneer Justis iets heeft vastgesteld dat afwijkt van wat je in het UEA hebt verklaard, kan de aanbestedende dienst je inschrijving terzijde leggen zonder deze inhoudelijk te beoordelen. Dit risico geldt ook voor alle afzonderlijke partijen binnen een consortium.

Aanbestedende diensten stellen doorgaans een korte termijn voor het aanleveren van bewijsstukken, vaak tussen de tien en vijftien werkdagen na de selectiebeslissing. Wie op dat moment nog wacht op een GVA, loopt het risico de opdracht alsnog mis te lopen. TenderMaatje begeleidt de afstemming tussen je UEA-verklaringen en je beschikbare bewijsdocumenten, zodat beide documenten consistent zijn en tijdig worden ingediend.

Buitenlands bedrijf? Zo regel je het equivalent van de GVA

Buitenlandse bedrijven kunnen geen GVA aanvragen bij Justis. Justis screent uitsluitend Nederlandse rechts- en natuurlijke personen, waardoor buitenlandse inschrijvers buiten het systeem vallen. De verplichting om integriteit aan te tonen verdwijnt echter niet: elke buitenlandse onderneming die wil inschrijven op een Nederlandse overheidsopdracht moet een gelijkwaardig nationaal document uit het eigen land overleggen.

Stap 1: raadpleeg e-Certis als officieel startpunt

Het officiële vertrekpunt voor buitenlandse inschrijvers is de Europese e-Certis database. Deze tool, ontwikkeld door de Europese Commissie, biedt per EU-lidstaat een overzicht van equivalente bewijsstukken die bij aanbestedingen worden gebruikt. Zoek hier het document op dat in jouw land hetzelfde aantoont als de Nederlandse gedragsverklaring. Bekende voorbeelden zijn het Belgische attest van niet-veroordeling, het Duitse Führungszeugnis für Behörden en het Franse extrait de casier judiciaire.

Stap 2: geen equivalent? Gebruik een beëdigde verklaring

Is er geen gelijkwaardig document beschikbaar in jouw land, dan biedt de regelgeving een wettelijk alternatief. Je mag een beëdigde of plechtige verklaring afleggen voor een bevoegde autoriteit in het thuisland, zoals een rechter, notaris of erkende beroepsorganisatie. De aanbestedende dienst is verplicht dit alternatief te accepteren; het is geen discretionaire keuze maar een verplichting die voortvloeit uit de Europese aanbestedingsrichtlijnen.

Stap 3: vertaling en legalisatie regelen

Controleer altijd of de aanbestedende dienst een beëdigde Nederlandse of Engelse vertaling vereist. Sommige aanbesteders stellen bovendien eisen aan apostille (voor landen aangesloten bij het Haags Apostilleverdrag) of volledige diplomatieke legalisatie. Dit zijn details die gemakkelijk over het hoofd worden gezien, maar die bij verzuim tot directe uitsluiting kunnen leiden.

Praktisch tijdadvies

Start dit proces minimaal 12 weken vóór de inschrijfdeadline. Het verkrijgen van een equivalent document in het buitenland kan aanzienlijk meer tijd kosten dan de Nederlandse GVA-aanvraag, die al een doorlooptijd van 8 weken kent voor rechtspersonen.

Wat als Justis je GVA weigert?

Een weigering door Justis voelt als een harde klap, zeker als er een tendertermijn nadert. In de praktijk weigert Justis een gedragsverklaring aanbesteden wanneer uit zijn onderzoek blijkt dat er relevante veroordelingen of sancties zijn geregistreerd, zoals een onherroepelijke strafrechtelijke veroordeling of een boetebeschikking van de ACM. Tot voor kort hadden ondernemers weinig effectieve mogelijkheden om zo'n weigering aan te vechten; de beslissing werd beschouwd als een rechtmatige toepassing van de nationale wet.

Een belangrijk keerpunt in 2025

Op 2 september 2025 veranderde dat beeld ingrijpend. De voorzieningenrechter van Rechtbank Gelderland oordeelde in kort geding (ECLI:NL:RBGEL:2025:7461) dat Justis een GVA ten onrechte had geweigerd. In die zaak was de aanvrager veroordeeld voor een feit dat in 2019 was gepleegd, maar de veroordeling werd pas in 2024 onherroepelijk. Het Nederlandse recht rekent de driejaarstermijn vanaf de datum van de onherroepelijke veroordeling; de Europese Aanbestedingsrichtlijn (2014/24/EU) schrijft echter voor dat die termijn begint op de datum van het strafbare feit zelf. De rechtbank stelde vast dat deze specifieke Nederlandse bepaling onverenigbaar is met de richtlijn en liet haar buiten toepassing op grond van de voorrang van EU-recht. De juridische onderbouwing van deze beoordeling maakt duidelijk dat dit onderscheid grote praktische gevolgen heeft voor ondernemers.

Wat te doen bij een weigering

Een weigering is dus niet automatisch het einde van je deelname aan een aanbesteding. Volg bij een weigering deze stappen:

1. Vraag Justis om een schriftelijke motivering en controleer exact op welke wetsartikelen de weigering is gebaseerd.

2. Beoordeel de weigeringsgrond: gaat het om een facultatieve uitsluitingsgrond, dan schrijft de Europese richtlijn mogelijk een andere termijnberekening voor dan de Nederlandse wet.

3. Overweeg bezwaar bij Justis en, als een tendertermijn nadert, een kort geding bij de voorzieningenrechter.

4. Informeer de aanbestedende dienst proactief over de lopende juridische situatie, zodat je niet stilzwijgend wordt uitgesloten.

Actuele ontwikkelingen en waarschuwing

De rechtsontwikkeling rond de gedragsverklaring aanbesteden is volop in beweging. Gemeenten en andere aanbesteders actualiseren sinds november 2025 hun aanbestedingsbeleid naar aanleiding van deze uitspraak. Houd er rekening mee dat de uitspraak van september 2025 een kortgedingvonnis betreft en dat hogere rechtspraak of wetgeving het beeld verder kan wijzigen. Raadpleeg bij een concrete weigering altijd een gespecialiseerd juridisch adviseur; de individuele omstandigheden zijn bepalend voor de haalbaarheid van een bezwaarprocedure.

Conclusie: zo zorg je dat de GVA nooit een struikelblok wordt

De gedragsverklaring aanbesteden hoeft nooit een struikelblok te zijn, mits je de juiste stappen op het juiste moment zet. De belangrijkste regel: vraag de GVA als rechtspersoon minimaal 10 tot 12 weken vóór de inschrijfdeadline aan. Justis hanteert een verwerkingstijd van 6 tot 8 weken en kent geen spoedprocedure. Die extra weken vormen je buffer bij onverwachte vertraging.

Controleer daarnaast bij elke nieuwe tender actief of je GVA nog geldig is. De verklaring is twee jaar geldig na afgifte, maar een verlopen GVA leidt tot automatische uitsluiting, ongeacht de kwaliteit van je voorstel. Stel een vaste herinneringsroutine in zodat je niet voor verrassingen komt te staan.

Breng ook tijdig in kaart welke partijen binnen jouw inschrijvingsstructuur een eigen GVA nodig hebben. Bij consortia en onderaannemers die economische draagkracht of technische bekwaamheid lenen, is een eigen verklaring per partij verplicht. Zorg tot slot dat je UEA-verklaringen volledig aansluiten op de inhoud van je GVA; inconsistenties tussen beide documenten kunnen alsnog tot uitsluiting leiden.

TenderMaatje helpt je bij de volledige geschiktheidscheck: van het signaleren van GVA-vereisten tot het bewaken van geldigheidsdata en het controleren van je inschrijving vóór indiening. Zo vergroot je je kansen op een succesvolle aanbesteding.

Conclusie

De gedragsverklaring aanbesteden (GVA) is een onmisbaar document voor iedere ondernemer die serieus wil meedingen naar overheidsopdrachten. De belangrijkste punten om te onthouden:

• De GVA bewijst dat jouw organisatie integer en betrouwbaar handelt

• Het document is verplicht bij veel overheidsopdrachten en heeft een geldigheidsduur van twee jaar

• De aanvraag verloopt via Justis en is relatief eenvoudig te regelen

• Een tijdige aanvraag voorkomt onnodige vertragingen in jouw aanbestedingstraject

Nu je weet wat de gedragsverklaring inhoudt en hoe je het aanvraagt, is er geen reden meer om je te laten verrassen. Start vandaag nog met jouw aanvraag via Justis en zorg dat jouw bedrijf klaar is voor de volgende overheidsopdracht. Voorbereiding is de sleutel tot succes in de wereld van aanbestedingen.

← Alle artikelen